تغذیه در بیماران مبتلا به نارسایی مزمن کلیه

بیماران مبتلا به نارسایی کلیه، چه نکات تغذیه ای را باید رعایت کنند؟
 
کلیه ها را پالایشگاه بدن می دانند، چرا که وطیفه پاکسازی خون را بر عهده دارند و هر روز چندین بار تمامی خون موجود در بدن از این دو عضو کوچک عبور کرده تا مواد زائد که طی سوخت و ساز تولید می شود را پاک شود. ولی زمانی که کلیه ها شما نارسا می شوند، دیگر نمی توانند وطایف خود را انجام دهند و شما برای ادامه حیات، باید محدودیت هایی را در رژیم غذایی خود رعایت نمایید. نتایج مطالعات متعدد بیانگر این نکته است که عدم رعایت رژیم غذایی، میزان مرگ و میر، حوادث قبی –عروقی، عوارض حین دیالیز و میزان بستری شدن بیماران را افزایش می دهد (1 و 2). با رعایت نکات زیر می توانید از این عوارض جلوگیری نموده و کیفیت زندگی خود را افزایش دهید(3).
محدودیت مایعات:
در نارسایی کلیه به دلیل عدم توانایی کلیه ها در دفع آب از بدن ،نیاز به محدودیت مصرف مایعات است. در صورتی که محدودیت مصرف مایعات را رعایت نکنید، مایعات در بدن شما جمع شده و وزن شما بالا می رود و به دنبال آن دچار عوارضی از قبیل تنگی نفس، پرفشاری خون، مشکلات قلبی و ورم اندامها می شوید. از طرفی زمانی که میزان اضافه وزن بین جلسات شما افزایش یابد، از آنجا که لازم است مایعات بیشتری از بدن شما در طی دیالیز خارج شود، احتمال افت فشارخون و گرفتگی عضلات افزایش می یابد (4).به منظور پیشگیری از عوارض فوق باید مصرف مایعات خود را خود را به گونه ای تنظیم کنید که اضافه وزن بین جلسات شما، حداکثر بین 1.5 الی 2 کیلوگرم باشد(4).
چند توصیه برای رفع تشنگی و محدود کردن مایعات:
1. از مصرف نمک در غذا اجتناب کنید.
2. به جای آب از تکه های یخ استفاده کنید.
3. آدامس بجوید.
4. از آب نبات های سفت و ترش استفاده کنید.
5. از فنجان های کوچک برای خوردن آب استفاده کنید.
6. چند قطره لیمو ترش تازه داخل لیوان آب خود بچکانید.
7. در روز چندین بار دهان خود را شسته و دندانهایتان را مسواک کنید.
8. از مصرف غذاهای آماده (پیتزا، ژامبون، سوسیس، همبرگر و غذاهای کنسرو شده) خودداری کنید.
9. از مصرف مواد غذایی شور مانند چیپس، پفک وخیارشور خودداری کنید.
10. اگر دیابت (قند خون بالا) دارید، سعی کنید قند خون خود را کنترل کنید، قند خون بالا عامل افزایش تشنگی شما می باشد (5).

محدودیت پتاسیم:
میوه ها و سبزی ها جز منابع غنی از پتاسیم می باشند، از آنجا که دفع پتاسیم در بیماران تحت درمان با همودیالیز به خوبی صورت نمی گیرد لذا مصرف مواد غذایی بالا منجر به افزایش پتاسیم خون محدود شود. میوه ها و سبزی هایی که پتاسیم آن ها بالا است عبارتند از:
اسفناج پخته، چغندر، کرفس، قارچ، بامیه، گوجه فرنگی، فلفل تند، خرما، زردآلو، شلیل، طالبی، پرتغال، انجیر خشک، کیوی، گرمک، خربزه، موز، سبوس و جوانه حبوبات.
 چند توصیه برای دفع پتاسیم مواد غذایی:
سبزیجات بهتر است به صورت پخته و پس از دور ریختن آب آن ها مصرف شوند.
در مورد سیب زمینی باید پس از پوست کندن به قطعات کوچک تقسیم شده و حدود 24 ساعت در آب خیس شود. آب آن باید هر 4 ساعت تعویض شود تا حد امکان میزان پتاسیم کاهش یابد.
در مورد زمان مصرف میوه ها باید توجه داشت در صورت علاقه غیر قابل کنترل بیمار به مصرف بیشترمیوه بهتر است حدود 6-4 ساعت قبل از دیالیز میوه را مصرف کنید تا در زمان دیالیز پتاسیم اضافه کاملا دفع شود.
استفاده از کمپوت میوه ها و خیساندن حبوبات و دور ریختن آب آن در کاهش پتاسیم دریافتی موثر است (بایستی توجه داشت که حبوبات حتما از 48 ساعت قبل در آب سرد خیس شده و هر 6-4 ساعت یک بار آب آن ها تعویض شود)(6).
 
محدودیت پروتئین:
به دنبال نارسایی کلیه توانایی بدن در دفع پروتئین ها کاهش می یابد، بنابراین در صورت مصرف بیش از اندازه مواد گوشتی حالت تهوع و استفراغ و سر درد شما بیشتر می شود. روزانه به اندازه 3 تکه گوشت کوچک خورشتی می توانید از گوشت قرمز استفاده نمایید (6).
محدودیت فسفر:
از آنجا که دفع فسفر در بیماران دیالیزی به خوبی صورت نمی گیرد لذا مصرف زیاد مواد غذایی فسفر دار می تواند منجر به خارش شدید پوستی. گردد (7 و 8). محدودیت یا حذف منابع غنی از فسفرمانند فراورده های غذایی حاوی سبوس، نان سبوس دار، نوشابه های گازدار، حبوباتی مانند لوبیا، عدس، لپه،، آجیل ها (مغز پسته بادام گردو) لبنیات (شیر ماست پنیر بستنی دوغ شیر کاکائو و خامه) می تواند به کنترل فسفر خون شما کمک کند (6).
نتیجه گیری:
 با رعایت محدودیت مصرف مایعات، فسفر، پتاسیم و پروتئین می توانید از بسیاری حوادث قبی –عروقی و عوارض حین دیالیز جلوگیری نموده و کیفیت زندگی خود را ارتقا دهید.
 منابع:
1. Ahrari S, Moshki M, Bahrami M. The relationship between social support and adherence of dietary and fluids restrictions among hemodialysis patients in Iran. Journal of caring sciences. 2014;3(1):11.
2. Kim Y, Evangelista LS. Relationship between illness perceptions, treatment adherence, and clinical outcomes in patients on maintenance hemodialysis. Nephrology nursing journal: journal of the American Nephrology Nurses' Association. 2010;37(3):271.
3. Luis D, Zlatkis K, Comenge B, García Z, Navarro JF, Lorenzo V, et al. Dietary quality and adherence to dietary recommendations in patients undergoing hemodialysis. Journal of Renal Nutrition. 2016;26(3):190-5.
4. Sarkar SR, Kotanko P, Levin NW, editors. Fellows' Forum in Dialysis: Interdialytic Weight Gain: Implications in Hemodialysis Patients. Seminars in dialysis; 2006: Wiley Online Library.
5. Campbell K, Rossi M, Carrero JJ. Nutrition Management in Hemodialysis. Core Concepts in Dialysis and Continuous Therapies: Springer; 2016. p. 53-70.
6. Hashemi MS, shahgholian N,Kashani F. End Stage Renal Disease and alternative therapies. Tehran: Heydari; 2011.
7. Cheng TY, Tarng DC, Liao YM, Lin PC. Effects of systematic nursing instruction on a low‐phosphorus diet, serum phosphorus level and pruritus of patients on hemodialysis. Journal of Clinical Nursing. 2016.
8. Solak B, Acikgoz SB, Sipahi S, Erdem T. Epidemiology and determinants of pruritus in pre-dialysis chronic kidney disease patients. International urology and nephrology. 2016;48(4):585-91.
 
 
 
نویسنده: مریم السادات هاشمی، کارشنارس ارشد مراقبت های ویژه پرستاری، دانشجوی دکتری پرستاری دانشگاه علوم پزشکی اصفهان ،پرستار مراکز پزشکی نور و حضرت علی اصغر
 

عضویت در خبر نامه



با ثبت نام در کانون حمد ایرانیان در کار خیر و بشر دوستانه همراه ما باشید و از پانل اختصاصی بهره مند شوید


ثبت نام در کانون حمد ایرانیان

اطلاعات تماس

اصفهان، ‏ابتدای خیابان مطهری روبروی درب جنوبی بیمارستان امید. نبش خیابان خیام. بن بست ناهید( ۱۸)

8144713861

03132335148

info@spcf.ir

5894637000042066

0112121111000 (بانک ملی ایران - سیبا)

بانک ملی مرکزی 23001110000007